Μετάλλαξη κορωνοϊού: Πόσο κινδυνεύουμε από το νέο στέλεχος της «βρετανικής Γουχάν»;

Τι γνωρίζουμε για τη μετάλλαξη Ν501Υ και τον τρόπο που δρα στον οργανισμό – Τι είναι το φαινόμενο «Διαγραφή» και γιατί προβληματίζει τους ειδικούς – Πόσο πιθανό είναι να επηρεάσει η μετάλλαξη την αποτελεσματικότητα των εμβολίων;

Σαν να παίζει με τα νεύρα της ανθρωπότητας, πριν καν εδραιωθεί η αισιοδοξία που φέρνουν τα εμβόλια, ο κορωνοϊός μεταλλάσσεται, αυξάνει τη μεταδοτικότητά του κατά 70% και θέτει σε δοκιμασία τα αντανακλαστικά της Ευρώπης: Αν η Νότια Βρετανία είναι «η ευρωπαϊκή Γουχάν», θα καταφέρει η Γηραιά Ήπειρος να αντιμετωπίσει το νέο κύμα της πανδημίας;

Ωστόσο, μια παρατήρηση που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψιν και να χρησιμοποιηθεί ενάντια στον πανικό είναι η εξής: Η νέα μετάλλαξη δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η μόνη. Μέχρι σήμερα έχουν συμβεί περίπου 4.000 μεταλλάξεις στο γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη-ακίδα S, δηλαδή στο μέλος του μικροβίου που έχει αλλάξει.

Στην περίπτωση του SARS-CoV-2, αυτές οι τροποποιήσεις συσσωρεύονται με ρυθμό περίπου μία έως δύο μεταλλάξεις ανά μήνα παγκοσμίως, σύμφωνα με τους ειδικούς. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) η νέα μορφή του SARS-Cov-2 κυκλοφορεί ήδη και εκτός Βρετανίας. Εντοπίστηκαν 9 κρούσματα στη Δανία, 1 στην Ιταλία, 1 στην Ολλανδία και 1 στην Αυστραλία.

Υπό την πίεση της αγωνίας ολόκληρου του κόσμου για το τι συνεπάγεται η μετάλλαξη του κορωνοϊού, οι λοιμωξιολόγοι προσπαθούν να δώσουν απαντήσεις -ενώ παράλληλα ερευνούν τα νέα στελέχη του ιού.

«Πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας μηχανισμός που ωθεί τον ιό να διαφεύγει» δηλώνει σχετικά ο καθηγητής Κλινικής Μικροβιολογίας στο Κέιμπριτζ, Ραβί Γκούπτα. Τονίζοντας ότι «πρέπει να τον αποκωδικοποιήσουμε, γιατί δεν ξέρουμε τι μπορεί να κάνει μακροπρόθεσμα -και, βέβαια, δεν έχουμε το περιθώριο να διακινδυνεύσουμε. Το πιθανότερο είναι ότι ο μεταλλαγμένος ιός δεν θα επιδεινώσει την επιδημία. Μπορεί όμως να μας δυσκολέψει στο να τη διατηρήσουμε υπό έλεγχο».

Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι το τι μπορεί να σημαίνει η μετάλλαξη για την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Θα μπορούσε ο διαφοροποιημένος κορωνοϊός να τα καταστήσει άχρηστα, λίγες μόνο ημέρες αφ’ ότου άρχισε η χορήγησή τους σε διάφορα σημεία του πλανήτη;

Οι επιστήμονες είναι κάπως καθησυχαστικοί: Διαβεβαιώνουν ότι ο ιός πολύ δύσκολα θα ξεφύγει από τα εμβόλια, ασχέτως των μεταλλάξεών του. Κι αυτό διότι τα εμβόλια επιτίθενται στον κορωνοϊό από διάφορες κατευθύνσεις, ταυτόχρονα. Η μετάλλαξή του εντοπίζεται στη πρωτεΐνη-ακίδα, μέσω της οποίας αγκιστρώνεται στα κύτταρα και τα εμβόλια μπορούν να τροποποιηθούν αναλόγως, εάν χρειαστεί, έτσι ώστε να παραμείνουν αποτελεσματικά απέναντι στην εισβολή του μικροβίου.

Ο Δρ. Μάικλ Ράιαν, γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δήλωσε πρόσφατα ότι ο ΠΟΥ παρακολουθεί στενά την εξέλιξη των μεταλλάξεων του κορωνοϊού και ότι «τα ερωτήματα που τίθενται τώρα, όπως και πριν από λίγο καιρό στην περίπτωση των μινκ, είναι εάν η μετάλλαξη κάνει τον ιό πιο επικίνδυνο, εάν τον κάνει πιο μεταδοτικό, εάν ως μεταλλαγμένος ο SARS-Cov-2 εντοπίζεται πιο δύσκολα κατά τη διάγνωση και εάν γίνεται πιο ανθεκτικός στα εμβόλια. Απάντηση, προς το παρόν, δεν υπάρχει για κανένα από αυτά τα ερωτήματα».

Καθησυχαστικός ο Μόσιαλος

Παρόλ’ αυτά, ο καθηγητής πολιτικής της υγείας στο London School of Economics, Ηλίας Μόσιαλος εξηγεί ότι «έχει εντοπιστεί ένα νέο στέλεχος του κορωνοϊού από τον Αύγουστο- Σεπτέμβριο, με περισσότερες από 1.100 περιπτώσεις έως τις 13 Δεκεμβρίου. Υπάρχει μια απλή ερώτηση που πρέπει να απαντηθεί: έχει αλλάξει η συμπεριφορά του ιού; ‘Είναι πολύ νωρίς και δεν γνωρίζουμε ακόμα’, λένε οι ειδικοί. Είναι κάτι που πρέπει να παρακολουθείται πολύπλευρα, ώστε να κατανοήσουμε την εμφάνιση, τη διασπορά και την επιρροή στη συμπεριφορά του ιού. Δεν σημαίνει δηλαδή πως ο ιός θα γίνει απαραίτητα πιο μεταδοτικός ή πιο μολυσματικός ή πιο επικίνδυνος. Οι ιοί αλλάζουν.

» Υπάρχουν ήδη διάφορα στελέχη του ιού που κυκλοφορούν χωρίς όμως πραγματική συνέπεια. Δεν γνωρίζουμε όλες τις πιθανές αλλαγές, αλλά τις παρακολουθούμε κατά το δυνατόν πιο στενά. Και ο λόγος που δεν το γνωρίζουμε είναι γιατί δεν γίνεται ανάλυση της γενετικής αλληλουχίας, στο γενετικό υλικό του ιού που φέρει κάθε φορέας ο οποίος έχει κολλήσει. Είναι λοιπόν σημαντικό να μελετηθούν οι αλλαγές, για να διαπιστωθεί πειραματικά και να επιβεβαιωθεί κλινικά το αν επηρεάζουν τον τρόπο συμπεριφοράς του ιού.

» Το νέο στέλεχος του ιού έχει πολλαπλές αλλαγές: είναι σημαντικό να διαπιστωθεί πειραματικά και να επιβεβαιωθεί κλινικά το αν επηρεάζουν τον τρόπο συμπεριφοράς του ιού, όπως λένε οι ερευνητές του Covid-19 Genomics UK (Cog-UK) που εντόπισαν και παρακολουθούν το νέο στέλεχος. Δεν γνωρίζουμε εάν έχει κυκλοφορήσει και εκτός Αγγλίας.

» Οι ερευνητές του Cog-UK θεωρούν όμως πως δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για τη χρήση των εμβολίων. Εάν ο ιός μεταλλαχθεί σε πιο ανθεκτική μορφή, τα εμβόλια μπορούν να τροποποιηθούν για να είναι εκ νέου αποτελεσματικά. Όπως γίνεται κάθε χρόνο με το εμβόλιο της γρίπης».

Ιοί και μεταλλάξεις

Οι μεταλλάξεις δεν είναι κάτι νέο ή ασυνήθιστο για έναν ιό όπως ο SARS-Cov-2. Αντιθέτως, οι ιοί μεταλλάσσονται διαρκώς, καθώς προσπαθούν να επιβιώσουν μέσω της προσαρμογής τους. Πολλές από τις μεταλλάξεις είναι ήσσονος ή και άνευ σημασίας, ενώ υπάρχουν και ορισμένες οι οποίες δεν ωφελούν τον ιό, οπότε εξαφανίζονται όπως εμφανίστηκαν.

Επικίνδυνες είναι οι μεταλλάξεις που αυξάνουν την ταχύτητα μετάδοσης -χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο ίδιος ο ιός γίνεται πιο επικίνδυνος. Ως μεταλλαγμένος διαδίδεται πιο γρήγορα σε σχέση με την αρχική του μορφή, άρα προκαλεί μεγαλύτερο αριθμό μολύνσεων στη μονάδα του χρόνου. Από επιδημιολογικής άποψης και ως προς την ουσία της Covid-19 δεν αλλάζει σχεδόν τίποτα. Αλλάζει όμως για το σύστημα υγείας, καθώς μεγαλύτερος αριθμός ασθενών εξαντλεί τις δυνατότητες περίθαλψης, ιδίως σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).

Στη Βρετανία οι επιστήμονες εργάζονται πυρετωδώς, συλλέγοντας όσο το δυνατόν περισσότερα δείγματα του μεταλλαγμένου κορωνοϊού. Ένα πρώτο συμπέρασμα από τις μέχρι στιγμής μελέτες, είναι ότι οι μεταλλάξεις είναι πολλαπλές και αφορούν στην πρωτεΐνη-ακίδα, το βασικό «όπλο» του ιού για την προσκόλλησή του στα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού.